Jak działa szybkowar? Zasady użytkowania i zalety gotowania

Szybkowar to szczelnie zamykany garnek, w którym rosnące ciśnienie podnosi temperaturę wrzenia wody do około 120°C. Dzięki wyższej temperaturze potrawy gotują się znacznie szybciej, często nawet o 70% krócej niż w zwykłym garnku.

Jak działa szybkowar?

W tradycyjnym garnku woda wrze w temperaturze około 100°C, a powstająca para może uchodzić do otoczenia. Szybkowar ma szczelną pokrywę z uszczelką, dlatego para pozostaje wewnątrz naczynia. Jej nagromadzenie zwiększa ciśnienie, a ono podnosi temperaturę wrzenia wody.

W typowym szybkowarze temperatura podczas gotowania może sięgać około 120°C. Wyższa temperatura przyspiesza mięknięcie warzyw, gotowanie roślin strączkowych oraz obróbkę mięsa. Białka szybciej zmieniają swoją strukturę, a para skuteczniej przenika do produktów, dzięki czemu składniki wymagające długiego gotowania są gotowe w znacznie krótszym czasie.

Ciśnienie nie może jednak rosnąć bez kontroli. Odpowiada za to zawór bezpieczeństwa, który reguluje poziom ciśnienia, wypuszczając nadmiar pary. Ważną funkcję pełni także blokada pokrywy. W prawidłowo działającym urządzeniu uniemożliwia jej otwarcie, gdy w środku nadal panuje ciśnienie.

To właśnie połączenie szczelności, odpowiedniej ilości płynu i kontrolowanego ciśnienia decyduje o szybkości gotowania. Nie należy mylić intensywnego wrzenia z niekontrolowanym wzrostem ciśnienia. Jeśli zawór lub uszczelka są uszkodzone, szybkowaru nie powinno się używać do czasu wymiany wadliwego elementu.

Jak bezpiecznie korzystać z szybkowaru?

Przed rozpoczęciem gotowania wykonaj krótką kontrolę. Powinna obejmować następujące elementy:

• Sprawdź, czy uszczelka jest czysta, elastyczna i prawidłowo ułożona.
• Upewnij się, że zawór bezpieczeństwa jest drożny i nie ma w nim resztek jedzenia.
• Wlej co najmniej około jedną szklankę płynu, o ile instrukcja konkretnego modelu nie określa inaczej.
• Nie przekraczaj maksymalnego poziomu napełnienia, zwykle wynoszącego 2/3 pojemności garnka.
• Sprawdź, czy pokrywa została założona i zablokowana zgodnie z instrukcją producenta.

Bezpieczny cykl pracy szybkowaru wygląda następująco:

1. Umieść w garnku składniki oraz odpowiednią ilość wody, bulionu lub innego płynu.
2. Zamknij pokrywę i ustaw zawór w pozycji wskazanej przez producenta.
3. Podgrzewaj naczynie, aż wskaźnik ciśnienia się podniesie albo urządzenie zasygnalizuje osiągnięcie właściwego poziomu.
4. Od tego momentu zacznij odmierzać czas gotowania podany w przepisie.
5. Po zakończeniu grzania przeprowadź dekompresję, czyli pozwól ciśnieniu opaść naturalnie albo użyj szybkiego uwalniania pary, jeśli dany produkt i instrukcja na to pozwalają.
6. Otwórz pokrywę dopiero wtedy, gdy wskaźnik ciśnienia opadnie, a blokada zwolni się bez używania siły.

Dekompresja naturalna polega na pozostawieniu garnka do ostygnięcia. Ciśnienie spada stopniowo razem z temperaturą. Ta metoda sprawdza się przy mięsie, gulaszach i potrawach, które mogą jeszcze przez chwilę dochodzić. Szybkie uwolnienie pary skraca oczekiwanie, ale wymaga ostrożności. Strumień pary może spowodować poważne oparzenia, dlatego zaworu nie wolno dotykać gołą ręką ani kierować w stronę twarzy.

O ile szybciej gotuje szybkowar?

Dokładny czas zależy od wielkości kawałków, rodzaju produktu, jego wcześniejszego namoczenia oraz modelu urządzenia. Orientacyjne różnice pokazuje tabela:

Czas w tabeli dla szybkowaru liczy się od chwili osiągnięcia właściwego ciśnienia, a nie od momentu postawienia garnka na kuchence. Po zakończeniu gotowania trzeba jeszcze uwzględnić czas potrzebny na naturalne schłodzenie lub bezpieczne uwolnienie pary.

Jakie są zalety gotowania pod ciśnieniem?

Gotowanie pod ciśnieniem sprawdza się szczególnie przy produktach, które w zwykłym garnku wymagają długiej obróbki. Najważniejsze korzyści to:

• Krótszy czas przygotowania gulaszu, roślin strączkowych, zup i duszonego mięsa.
• Mniejsze zużycie energii, ponieważ kuchenka pracuje przez krótszy czas.
• Możliwość przygotowania twardych składników bez wielogodzinnego gotowania.
• Ograniczenie parowania, dzięki czemu potrawa zachowuje więcej płynu, aromatu i koloru.
• Mniejsza potrzeba używania tłuszczu, zwłaszcza przy gotowaniu mięsa i warzyw.

Szybkowar ma też ograniczenia. Podczas pracy nie można swobodnie podnosić pokrywy, więc trudniej kontrolować konsystencję potrawy i doprawiać ją w trakcie. Trzeba także dokładnie odmierzać czas, ponieważ kilka dodatkowych minut może rozgotować delikatne składniki.

Na co uważać i czego nie gotować w szybkowarze?

Najczęstsze błędy wynikają z przepełnienia garnka, niedrożnego zaworu albo próby otwarcia pokrywy przed zakończeniem dekompresji. Szczególnej ostrożności wymagają produkty, które zwiększają objętość lub tworzą pianę. Stosuj następujące zasady:

• Nie napełniaj szybkowaru powyżej oznaczonego poziomu, ponieważ para musi mieć przestrzeń do gromadzenia się.
• Nie gotuj bez płynu, jeśli instrukcja urządzenia nie przewiduje konkretnej metody bez jego użycia.
• Nie wkładaj produktów pieniących się, takich jak owsianka, mleko i niektóre potrawy z makaronem, ponieważ piana może zatkać zawór.
• Nie otwieraj pokrywy na siłę ani nie próbuj przyspieszać otwarcia, gdy wskaźnik nadal pokazuje ciśnienie.
• Po każdym użyciu oczyść zawór, uszczelkę i elementy pokrywy zgodnie z instrukcją.
• Wymień uszkodzoną lub odkształconą uszczelkę oraz niesprawny zawór przed kolejnym gotowaniem.

Makaron, delikatne warzywa i owoce morza często lepiej przygotować inną metodą, ponieważ łatwo tracą właściwą strukturę. Produkty zwiększające objętość, na przykład niektóre zboża i rośliny strączkowe, wymagają szczególnego przestrzegania limitu napełnienia oraz zaleceń producenta.

Najważniejsza zasada brzmi: nie otwieraj szybkowaru, dopóki ciśnienie całkowicie nie opadnie. Przy sprawnej uszczelce, drożnym zaworze, właściwym poziomie płynu i prawidłowej dekompresji urządzenie pozwala znacznie skrócić gotowanie bez rezygnacji z kontroli nad procesem.