Olej z pestek winogron – czy jest zdrowy? Właściwości i zastosowanie

Olej z pestek winogron wykazuje korzystne działanie głównie w pielęgnacji skóry i włosów, natomiast jego nadmierne spożycie może zaburzać równowagę kwasów omega-6 i omega-3, co sprzyja stanom zapalnym. Jako tłuszcz do smażenia się nie nadaje – zdecydowanie lepiej używać go na zimno lub zewnętrznie. W dalszej części artykułu wyjaśniamy, skąd biorą się te ograniczenia i jak wykorzystać go z pożytkiem.

Jak powstaje olej z pestek winogron?

Pestki winogron przez wieki uchodziły za bezużyteczny odpad z produkcji wina. Dziś rozdrabnia się je i poddaje ekstrakcji w wysokiej temperaturze, często z udziałem rozpuszczalników organicznych. Tłuszcze zawarte w nasionach stanowią zaledwie 8–20% suchej masy, co sprawia, że wydajność tradycyjnego tłoczenia mechanicznego jest niska. Dlatego olej nierafinowany – tłoczony na zimno wyłącznie mechanicznie – trafia do sprzedaży znacznie rzadziej i jest wyraźnie droższy od wersji rafinowanej.

Proces rafinacji wydłuża okres przydatności produktu i sprawia, że staje się on niemal pozbawiony smaku oraz zapachu. Jednak to właśnie w oleju nierafinowanym pozostaje najwięcej naturalnych przeciwutleniaczy, w tym witaminy E oraz fitosteroli. Osoby poszukujące oleju do celów kosmetycznych najczęściej wybierają właśnie wersję tłoczoną na zimno.

Jaki skład ma olej z pestek winogron?

Pod względem chemicznym olej z pestek winogron to przede wszystkim kwasy tłuszczowe nienasycone, które łącznie stanowią niemal 90% wszystkich lipidów. Jego głównym składnikiem jest kwas linolowy z grupy omega-6, a pozostałe kwasy występują w znacznie mniejszych ilościach. Poniższe zestawienie pokazuje typowy profil kwasów tłuszczowych w 100 g produktu.

Do składników o działaniu biologicznym należą także tokoferole – formy witaminy E, których ilość może sięgać nawet 120 mg/100 g. Ponadto w oleju obecne są fitosterole, takie jak kampesterol i beta-sitosterol, a także śladowe ilości karotenoidów i kwercetyny. Wszystkie te związki odpowiadają za właściwości przeciwutleniające i stabilność samego tłuszczu.

Stosunek kwasów omega-6 do omega-3 w oleju z pestek winogron wynosi blisko 700:1, podczas gdy zalecana proporcja w diecie to maksymalnie 10:1.

Czy olej z pestek winogron jest zdrowy?

Olej z pestek winogron bywa reklamowany jako bogate źródło wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, jednak sama ich ilość nie oznacza jeszcze korzyści. Kwasy omega-6 i omega-3 konkurują ze sobą w tych samych szlakach metabolicznych, dlatego decydujące znaczenie ma ich wzajemna proporcja. Gdy w diecie dominuje omega-6, dochodzi do nasilenia przewlekłych stanów zapalnych, które mogą sprzyjać otyłości, zaburzeniom hormonalnym i miażdżycy.

Problem z omega-6 a codzienne żywienie

W typowej diecie zachodniej już teraz przyjmuje się o wiele za dużo kwasów omega-6 w stosunku do omega-3. Sięgnięcie po olej z pestek winogron jako główny tłuszcz kuchenny może pogłębić ten dysbalans i niekorzystnie odbić się na układzie sercowo-naczyniowym oraz odporności. Dlatego eksperci radzą, by traktować go jedynie jako dodatek do potraw na zimno, nie zaś podstawowe źródło tłuszczu.

Witamina E i przeciwutleniacze – czy to wystarczająca zaleta?

Wysoka zawartość witaminy E sprawia, że olej z pestek winogron neutralizuje wolne rodniki i spowalnia procesy utleniania lipidów w organizmie. Niestety, witaminę E można bez trudu dostarczyć z wielu innych produktów, na przykład z orzechów, nasion słonecznika czy zielonych warzyw. Dlatego sama obecność tego składnika nie rekompensuje skrajnie niekorzystnego profilu kwasów tłuszczowych.

W praktyce oznacza to, że olej z pestek winogron nie powinien być wykorzystywany do smażenia, nawet jeśli ma temperaturę dymienia na poziomie 216 °C. Pod wpływem wysokiej temperatury wielonienasycone kwasy tłuszczowe utleniają się do związków mogących szkodzić układowi nerwowemu – głównie neurofuranów i neuroprostanów.

Właściwości kosmetyczne – jak stosować olej na skórę i włosy?

W dziedzinie pielęgnacji olej z pestek winogron pokazuje znacznie więcej zalet. Dzięki lekkiej konsystencji dobrze się wchłania i rzadko wywołuje podrażnienia. Można go aplikować bezpośrednio na twarz, ciało i włosy, a także łączyć z kremami czy balsamami.

Olej z pestek winogron na twarz

Obecność kwasu linolowego pomaga odbudować płaszcz hydrolipidowy naskórka, co zapobiega nadmiernej utracie wody. Stosowany regularnie olej spłyca drobne zmarszczki, koi podrażnienia i może łagodzić zmiany trądzikowe, bo nie zatyka porów. Wystarczy kilka kropel nanieść na wilgotną skórę wieczorem, a nadmiar delikatnie odsączyć chusteczką.

Osoby z cerą bardzo suchą lub atopową mogą wykorzystywać go także jako olejek do demakijażu. Rozpuszcza kosmetyki kolorowe, a jednocześnie pozostawia skórę nawilżoną i miękką.

Olejowanie włosów

Na włosach suchych i łamliwych olej z pestek winogron tworzy delikatny film chroniący przed czynnikami chemicznymi oraz promieniowaniem UV. Wmasowanie go w skórę głowy normalizuje pH i pomaga ograniczyć łupież oraz przetłuszczanie. Zabieg olejowania trwa zazwyczaj od godziny do dwóch, po czym olej zmywa się łagodnym szamponem.

Jak bezpiecznie używać oleju z pestek winogron w kuchni?

Łagodny, niemal neutralny smak sprawia, że olej ten bywa wykorzystywany jako baza do sosów winegret i majonezów. Świetnie komponuje się z sałatkami, nie tłumiąc aromatu świeżych warzyw. Co ważne, nie jełczeje tak szybko jak niektóre oleje wielonienasycone, za co odpowiada duża ilość tokoferoli.

Zdecydowanie odradza się jednak podgrzewanie go. Nawet krótkie smażenie może wyzwolić szkodliwe produkty utleniania. Jeśli zależy nam na bezpiecznej obróbce termicznej, lepiej wybrać olej o przewadze jednonienasyconych kwasów tłuszczowych, na przykład oliwę z oliwek extra virgin. W przypadku oleju z pestek winogron zalecenie brzmi jednoznacznie: stosować wyłącznie na zimno – w ilości nie większej niż dwie łyżki dziennie i zawsze w zestawieniu z produktami bogatymi w omega-3, takimi jak siemię lniane czy orzechy włoskie.