Czy olej ryżowy jest zdrowy? Właściwości i zastosowanie

Tak, olej ryżowy jest zdrowy – wyróżnia go przede wszystkim gamma-oryzanol, który obniża poziom cholesterolu i działa przeciwutleniająco silniej niż witamina E, a przy tym doskonale sprawdza się w kuchni i pielęgnacji. Dzięki wysokiej temperaturze dymienia nie przypala się tak łatwo jak inne tłuszcze, a delikatny orzechowy posmak nie przytłacza potraw. Jeżeli chcesz poznać jego dokładny skład i wszystkie możliwe zastosowania, przeczytaj artykuł do końca.

Czym właściwie jest olej ryżowy?

Tłuszcz ten nie powstaje z białego ryżu, który zwykle trafia na nasze talerze – jego źródłem są otręby ryżowe, czyli zewnętrzna warstwa łuski oddzielana podczas obróbki ziarna. To właśnie z nich, metodą tłoczenia lub ekstrakcji, pozyskuje się złocisty płyn o wyczuwalnej nucie migdałów. W krajach takich jak Japonia, Indie, Bangladesz czy Chiny ten olej od dziesięcioleci stanowi podstawę wielu tradycyjnych dań i naturalnych metod leczenia, podczas gdy w Polsce wciąż pozostaje mniej rozpowszechniony.

Same otręby również dostarczają cennych składników – są bogate w błonnik i w Japonii wykorzystuje się je do obniżania ciśnienia tętniczego oraz poziomu glukozy we krwi. Gdy przetwarza się je na olej, w produkcie koncentrują się substancje o wysokiej aktywności biologicznej, co wyjaśnia jego szerokie zastosowanie.

Składniki odżywcze – co sprawia, że jest tak wartościowy?

W 100 gramach oleju ryżowego znajduje się 884 kcal i dokładnie 100 g tłuszczu – brak w nim białka, węglowodanów i błonnika, co jest typowe dla czystych olejów roślinnych. Profil kwasów tłuszczowych obejmuje zarówno kwasy nasycone, jak i te uznawane za szczególnie pożądane w diecie: dominują kwas oleinowy z grupy omega-9, kwas linolowy z grupy omega-6 oraz kwas alfa-linolenowy z grupy omega-3. Obok nich występują także kwas mirystynowy, palmitynowy i stearynowy, a walory prozdrowotne podbijają tokoferole, lecytyna i przede wszystkim gamma-oryzanol – połączenie estrów steroli roślinnych z kwasem felurowym.

Jak olej ryżowy wpływa na zdrowie?

Liczne właściwości prozdrowotne wiążą się z obecnością gamma-oryzanolu oraz witaminy E, które razem chronią komórki przed działaniem wolnych rodników i stanami zapalnymi. Efekty te analizowano w ośrodkach naukowych w USA, Indiach i Chinach, często z obiecującymi wynikami.

Jak obniża poziom cholesterolu?

Wieloośrodkowe badania, między innymi te prowadzone na Tufts University, wykazały, że systematyczne spożywanie oleju ryżowego zmniejsza stężenie złego cholesterolu LDL, a równocześnie podnosi frakcję HDL. Odpowiada za to nie tylko gamma-oryzanol, ale również fitosterole – te same substancje, które dodaje się do margaryn obniżających cholesterol. W jednym z testów wystarczało już 4,8 g oleju dziennie, aby zauważyć korzystny wpływ na profil tłuszczowy.

Już 4,8 grama oleju ryżowego dziennie potrafi istotnie poprawić proporcję cholesterolu HDL do LDL.

Efekt ten bywa wzmacniany przez zdolność gamma-oryzanolu do częściowego blokowania wchłaniania cholesterolu z jedzenia, co dodatkowo odciąża układ krążenia. Dzięki temu olej z otrębów ryżowych jest polecany jako element diety wspierającej serce.

Czy pomaga w okresie menopauzy?

Dla kobiet w wieku okołomenopauzalnym cenny okazuje się wpływ na łagodzenie uderzeń gorąca. W badaniu, w którym podawano 300 mg gamma-oryzanolu dziennie w dwóch dawkach po 150 mg, u 67–85% uczestniczek zaobserwowano istotne zmniejszenie częstości tych objawów. To naturalny mechanizm, porównywalny z działaniem izoflawonów roślinnych czy oleju z krokosza. Japończycy już od lat 60. XX wieku stosują ten olej także przy nerwicach lękowych towarzyszących menopauzie oraz w ogólnych stanach napięcia nerwowego.

Jak chroni przed stresem oksydacyjnym i nowotworami?

Dzięki wyjątkowo silnemu działaniu antyoksydacyjnemu – gamma-oryzanol wielokrotnie przewyższa pod tym względem samą witaminę E – olej ryżowy neutralizuje wolne rodniki uszkadzające DNA i białka komórkowe. Badania na Uniwersytecie w Alabamie sprawdzały jego działanie przeciwnowotworowe w kontekście raka wątroby, piersi i jelita grubego, a ocenie poddawano również ochronę zdrowych tkanek podczas chemioterapii.

W modelach zwierzęcych zaobserwowano poprawę regeneracji wątroby po ekspozycji na alkohol oraz zmniejszenie uszkodzeń neuronów u suwaków mongolskich poddanych stresowi oksydacyjnemu. Pojawiają się też dane, że olej ten obniża poziom TSH w nadczynności tarczycy i spowalnia rozwój neuropatii cukrzycowej, badanej przez zespół z Uniwersytetu Nirmie. Choć wiele z tych doniesień wymaga jeszcze potwierdzenia w dużych próbach klinicznych, stanowią one solidną przesłankę, by włączyć go do codziennego menu.

Gamma-oryzanol z oleju ryżowego działa antyoksydacyjnie nawet kilkakrotnie skuteczniej niż witamina E, co potwierdzono w warunkach laboratoryjnych.

Zastosowanie w kuchni – od smażenia po sałatki

Jednym z największych atutów kulinarnych jest temperatura dymienia sięgająca 232°C, która przewyższa tę notowaną dla oleju kokosowego i sprawia, że podczas podgrzewania nie tworzą się szkodliwe związki. Dzięki niskiej lepkości potrawy nie nasiąkają nadmiarem tłuszczu – frytki, tempura czy nuggetsy zachowują chrupkość, a przy tym są lżejsze niż w przypadku użycia innych olejów.

Wybór pomiędzy wariantem nierafinowanym a rafinowanym ma znaczenie praktyczne. Wersja nierafinowana zachowuje orzechowo-migdałowy aromat i najwięcej składników odżywczych, dlatego lepiej pasuje do sosów sałatkowych, marynat czy dipów. Rafinowana jest niemal bezwonna i pozbawiona wyrazistego smaku, co czyni ją uniwersalną bazą do smażenia, duszenia warzyw, pieczenia ciast i dań kuchni azjatyckiej, gdzie często pojawia się obok oliwy z oliwek czy oleju rzepakowego.

Produkt świetnie sprawdza się również w dietach specjalnych. Jako tłuszcz naturalnie bezglutenowy jest bezpieczny dla osób z celiakią, a proporcja kwasów jednonienasyconych i wielonienasyconych pozwala na jego umiarkowane użycie w diecie ketogenicznej i cukrzycowej. Obojętny smak nie koliduje z przyprawami, a sam olej długo zachowuje świeżość i nie jełczeje, jeśli przechowuje się go w temperaturze pokojowej z dala od światła.

Olej ryżowy w kosmetyce – naturalna pielęgnacja

Wysokie stężenie witaminy E i gamma-oryzanolu sprawia, że ten tłuszcz ochoczo stosuje się również poza kuchnią. Kosmetyczne właściwości obejmują działanie przeciwstarzeniowe, regenerujące i lekko przeciwzapalne, co doceni skóra tłusta, mieszana i dojrzała.

Jak wykorzystać go do pielęgnacji twarzy i ciała?

Lekka konsystencja nie zatyka porów, dlatego może pełnić funkcję olejku do demakijażu – wystarczy kilka kropli, by rozpuścić makijaż, a po zmyciu skóra pozostaje nawilżona i wygładzona. Dzięki obecności tokoferoli regularne stosowanie rozjaśnia przebarwienia i pomaga w walce z trądzikiem, a także przywraca elastyczność osłabionej barierze hydrolipidowej. Palacze tytoniu oraz osoby narażone na silne zanieczyszczenia środowiskowe mogą korzystać z jego zdolności regeneracyjnych; w jednym z opisywanych badań właśnie w tej grupie odnotowano wyraźną poprawę stanu naskórka.

Nałożenie cienkiej warstwy na ciało po kąpieli działa ujędrniająco i odżywczo, a wmasowany w skórę olej błyskawicznie się wchłania, nie pozostawiając tłustego filmu. Nic nie stoi na przeszkodzie, by dosłownie kilka kropel dodać do odżywki lub balsamu zakupionego w drogerii.

Pielęgnacja włosów z olejem ryżowym

Kobiety w Azji od dawna olejują nim pasma, by nadać im blasku i sprężystości. Ten tłuszcz szczególnie dobrze przyjmują włosy średnioporowate – domyka łuski, zapobiega puszeniu się i łamaniu końcówek. Wystarczy wetrzeć niewielką ilość w długość i pozostawić na kilkadziesiąt minut przed myciem, aby po serii takich zabiegów kosmyki stały się gładsze i łatwiejsze do ułożenia.